Universitetimizda «Ilm-fan qahramonlari — yoshlarga namuna» loyihasi doirasida yangi ruknlar yo‘lga qo‘yilmoqda!
Har bir kashfiyot, har bir texnologiya va har bir dori vositasi bir vaqtlar inson ongida tug‘ilgan oddiy bir g‘oya bo‘lgan. Bu g‘oya ortida esa javob izlashdan qo‘rqmagan, izlanishdan charchamagan inson turgan. Yoshlar ana shunday insonlarni tanishi va ulardan o‘rnak olishi uchun universitetimizda «Ilm-fan qahramonlari — yoshlarga namuna» loyihasi boshlanmoqda.
Loyiha O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 5-sentabrdagi yig‘ilish qarori asosida amalga oshiriladi.
Loyihaning asosiy maqsadlari:
- Yoshlar orasida ilm-fanga bo‘lgan qiziqishni oshirish;
- Olimlarning jamiyatdagi nufuzini yuksaltirish;
- O‘z mehnati bilan mamlakat taraqqiyotiga hissa qo‘shayotgan olimlarning hayoti va yutuqlarini keng targ‘ib qilish.
Ikki yangi rukn
«Bir ixtiro tarixi». Ushbu ruknda g‘oyalar qanday paydo bo‘lishi, ixtiro muallifi kimligi, u qanday muammoga duch kelgani va ixtiro insonlar hayotini qanday o‘zgartirgani haqida hikoya qilamiz. Rukn qahramonlari: o‘tmishdagi buyuk allomalar, olimlar hamda universitetimiz ixtirochilari.
«Ilm bilan erishilgan yutuq». Bu ruknda olimlarimiz va yosh tadqiqotchilarimizning haqiqiy natijalari: ilmiy kashfiyotlar, amaliyotga joriy etilgan ishlanmalar, grantlar va mukofotlar haqida so‘z yuritamiz. Har bir maqolada erishilgan yutuqning insonlar va hudud rivoji uchun qanday foyda keltirishi sodda tilda tushuntiriladi.
Yangi materiallar har hafta universitetimiz veb-sayti va ijtimoiy tarmoqlarida e’lon qilib boriladi.
Loyiha doirasida yana nimalar amalga oshiriladi?
- Olimlar haqida yagona uslubda tayyorlangan elektron axborot stendlari (kartochkalar yoki vizual axborot materiallari) va qisqa videoroliklar. Har bir axborot stendida olimning portreti, ismi, ilmiy yo‘nalishi, asosiy yutug‘i va uning jamiyat uchun ahamiyati aks ettiriladi. QR-kod orqali olimning faoliyati va ilmiy ishlanmalari haqida batafsil ma’lumot olish mumkin bo‘ladi.
- Olimlar bilan uchrashuvlar. Talabalar o‘zlari haqida o‘qigan olimlar bilan bevosita muloqot qilish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
- Ochiq laboratoriya kunlari. Talabalar ilmiy jarayonlar bilan yaqindan tanishib, tadqiqotchilarga o‘z savollarini berishlari mumkin bo‘ladi.
- Ilmiy to‘garaklar. To‘garak a’zolari loyiha ishtirokchilariga aylanib, materiallar tayyorlash va mehmonlarni kutib olishda faol ishtirok etadilar.
Nima uchun bu muhim?
Yoshlar uchun hayotiy va ibratli namunalar kerak. Biz ilm-fan qiziquvchanlik va qat’iyatga ega bo‘lgan har bir inson uchun ochiq ekanini ko‘rsatmoqchimiz. Ehtimol, aynan bizning nashrlarimizdan biri sizlardan kimningdir kelajakda tadqiqotchi bo‘lishiga turtki berar.
Universitetimiz veb-sayti va ijtimoiy tarmoqlaridagi yangi ruknlarni kuzatib boring. Universitetimizda kimlar ilm-fan bilan shug‘ullanayotganini kashf eting!
#IlmFanQahramonlari #Fan #IlmFanQahramonlari
2. «Bir ixtiro tarixi» rukni
3. «Ilm bilan erishilgan yutuq» rukni
Ilm bilan erishilgan yutuq: quyosh nurida «pishiriladigan» materiallar — Katta Quyosh pechi
Tyanshan tog‘lari etaklarida, Parkent tumanida noyob ilmiy obyekt faoliyat yuritadi. Bu — O‘zbekiston Fanlar akademiyasi «Fizika-Quyosh» IICHB Materialshunoslik institutiga qarashli Katta Quyosh pechidir. Uning issiqlik quvvati 1000 kVtni tashkil etadi.
U qanday tuzilgan?
Quyosh pechi geliostat oynalar maydoni, ulkan botiq konsentrator va texnologik minoradan tashkil topgan. Avtomatik boshqaruv tizimi quyosh nurlarini shunday yo‘naltiradiki, natijada fokus nuqtasida juda yuqori zichlikdagi nurlanish oqimi hosil bo‘ladi. Sodda qilib aytganda, bu — minglab ko‘zgulardan tashkil topgan va olimlar tomonidan boshqariladigan ulkan «lupa»dir.
Ochiq manbalardagi ma’lumotlarga ko‘ra, tizimda umumiy maydoni 1849 kvadrat metr bo‘lgan qariyb 10 700 ta oyna mavjud.
Uning o‘ziga xosligi nimada?
Bunday quyosh pechi bundan avval faqat Fransiyaning Odeyo shahrida 1970-yilda qurilgan. Qurilishi 1981-yilda boshlangan O‘zbekiston quyosh pechi Osiyodagi eng yirik quyosh pechlaridan biri hisoblanadi. U 1987-yil yozida foydalanishga topshirilgan.
U ilm-fan va insoniyatga qanday foyda keltiradi?
- Yangi materiallar. O‘zbekiston olimlari ushbu pech yordamida o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lgan 150 dan ortiq oksid materiallar tarkibini yaratganlar.
- Ekologik toza texnologiya. Quyosh nurlari yordamida qizdirish sintez qilinayotgan materiallarni ifloslantirmaydi. Qizdirish jarayoni juda tez amalga oshadi, haroratni oshirish va sovitish tezligini boshqarish mumkin.
- Sanoatda qo‘llanilishi. Pech mashinasozlik, kimyo sanoati va boshqa tarmoqlarda foydalaniladigan materiallarni yaratishda qo‘llaniladi.
- Keramika ishlab chiqarish. Institutda Katta Quyosh pechida ishlab chiqilgan va sintez qilingan materiallar asosida keramika mahsulotlari ishlab chiqariladi.
- Xalqaro hamkorlik. Institut Drezden texnika universiteti bilan hamkorlikda quyosh pechini modernizatsiya qilish va uglerod tolasini ekologik toza usulda ishlab chiqarishga qaratilgan loyihada ishtirok etmoqda.
Nima uchun bu yoshlar uchun muhim?
Bu obyekt tabiiy resurs — quyosh nurini ilg‘or texnologiyaga aylantirish mumkinligining yorqin namunasidir. Bu yerda fiziklar, materialshunoslar va muhandislar birgalikda faoliyat yuritadilar. Bunday jamoada sizning ham mutaxassisligingizga munosib o‘rin topiladi.
Buni o‘z ko‘zingiz bilan ko‘rishni xohlaysizmi? Ilmiy obyekt tashrif buyuruvchilar uchun ochiq. U Toshkent shahridan taxminan 45–50 kilometr masofada joylashgan.
#IlmBilanErishilganYutuq #Fan #QuyoshPechi #IlmFanQahramonlari